Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΟΥ ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΜΑΡΤΥΡΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΟΝΗΣΟΥ

Η Κρήτη, ελληνική από χιλιετίες, και τουλάχιστον πριν από το 3.300 π.Χ.(1), όπως έχουν αποδείξει οι έρευνες των αρχαιολόγων, αποτέλεσε την κοιτίδα του περίφημου Μινωικού πολιτισμού (2). Ενός πολιτισμού που στην ακμή του κυριάρχησε στο Αιγαίο πέλαγος και στις ελληνικές ακτές και ίδρυσε αποικίες από την Ασία μέχρι την Σικελία και την τότε Γαλατία.

Το 66 π.Χ. καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους και από το 395 μ.Χ. αποτέλεσε τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Το 825 μ.Χ. την κατέλαβαν οι Σαρακηνοί του Αμπού Χαφέζ Ομάρ, που εκδιώχθηκαν το 961 μ.Χ. από τον βυζαντινό στρατηγό και μετέπειτα αυτοκράτορα, Νικηφόρο Φωκά.

Το 1204 μ.Χ. περιήλθε στον αρχηγό της δ' σταυροφορίας Βονιφάτιο Μομφερατικό, που την παραχώρησε στους Ενετούς.

Το 1645 μ.Χ. οι τούρκοι κατέλαβαν αρχικά τα Χανιά και μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα ολόκληρη την Κρήτη. Τότε άρχισε και η πιο μαρτυρική περίοδος της ιστορίας της. Οι Κρητικοί πλήρωσαν με το αίμα τους τον πόθο για λευτεριά. Η ζωή, η περιουσία και η τιμή τους απόκτησε μηδενική αξία, μπροστά στην αυθαιρεσία και την θηριωδία των τούρκων. Η καταπίεση της ελευθερίας της συνείδησής τους ήταν αφόρητη. Ο εξαναγκασμός τους σε εξισλαμισμό και ποικιλόμορφο πλήρη αφελληνισμό διαρκής.

Μόνο στην ημιανεξάρτητη περιοχή των Σφακίων, λόγω του απρόσιτού της, η κατάσταση ήταν διαφορετική. Αλλά, παρ' όλα αυτά, οι Κρητικοί παρέμειναν πάντα Έλληνες, καθώς όλες οι προσπάθειες αλλοίωσης του πνεύματος και του φρονήματός τους, απέτυχαν.

Το 1769, οκτακόσιοι Σφακιανοί, με επικεφαλής τον Ιωάννη Δασκαλογιάννη (3), πραγματοποίησαν την πρώτη εξέγερση κατά των τούρκων, που όμως κατεστάλη δόλια και με θηριώδη επακόλουθα.

Κατά τη μεγάλη ελληνική επανάσταση του 1821 κατά των τούρκων, οι Κρητικοί εξαρχής εξεγέρθηκαν με την καθοδήγηση των Κουρμούληδων (4) και των Σφακιανών οπλαρχηγών. Πολέμησαν γενναία και πολλές φορές εξανάγκασαν τους τούρκους να κλεισθούν στα φρούρια τους.

Οι τούρκοι ζήτησαν τη συνδρομή του υποτελούς τους Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου, προκειμένου αυτός να καταπνίξει την εξέγερση, πράγμα το οποίο πέτυχε το 1824 με τον πολυάριθμο τακτικό στρατό που αποβίβασε στο νησί.

Όμως τον επόμενο χρόνο, το 1825, ένοπλοι Κρητικοί κατόρθωσαν να καταλάβουν τη Γραμβούσα και να αρχίσουν εναντίον των τούρκων έναν συνεχή κλεφτοπόλεμο, με αναρίθμητες επιτυχίες.

Όταν το 1830 απελευθερώθηκε η Ελλάδα, σίγησαν τα όπλα και στην Κρήτη, ίσως γιατί, ο Μεχμέτ Αλή μέχρι το 1841 καλοδιοίκησε το νησί.

Το 1841 η φλόγα του αγώνα ξανάναψε με την εξέγερση Χαιρέτη (5), που όμως δεν άργησε να κατασταλεί.

Ακολούθησε περίοδος στυγνής τουρκικής αυθαιρεσίας, βαρβαρότητας και θηριωδίας, παρά τις διακηρύξεις του "Χάττι-Χουμαγιούμ" του 1856 (6).

Αντιδρώντας οι ένοπλοι Κρητικοί, συγκρότησαν το 1858 στα Περιβόλια Χανίων, μεγάλη συνέλευση. Και με την απειλή επανάστασης αξίωσαν τα προνόμια που ενώ τους είχαν παραχωρηθεί με το "Χαττί-Χουμαγιούμ", ο γενικός διοικητής Κρήτης Ισμαήλ Πασάς, είχε φροντίσει να παραμείνουν γράμμα κενό.

Τον Μάιο του 1866 σε νέα μεγάλη συνέλευση στα Περιβόλια,  αποφασίστηκε να σταλούν διαβήματα προς τους ηγέτες των Μεγάλων Δυνάμεων. Έτσι και έγινε, αλλά δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα.

 Στις 21 Αυγούστου/2 Σεπτεμβρίου 1866, συγκροτείται στο χωριό Ασκύφου των Σφακίων συνέλευση που κηρύσσει την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και ταυτόχρονα καταργεί την κυριαρχία του Σουλτάνου στο νησί. Έτσι ξέσπασε η σκληρότερη από όλες τις κρητικές επαναστάσεις, που παρά την απαράμιλλη αγωνιστικότητα και τους ηρωισμούς των Κρητικών, έληξε το 1869 με μοναδικό υποτιθέμενο κέρδος, τον "Νέο Οργανικό Νόμο" του 1868. Αυτή την περίοδο η Κρήτη και μαζί της η παγκόσμια συνείδηση συγκλονίζεται από το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου ( 9/21 Νοεμβρίου 1866), με κορυφαίους ήρωες τον ηγούμενο Γαβριήλ, τον Κωνσταντίνο Γιαμπουδάκη, τον Εμμανουήλ Σκουλά και τόσους άλλους.

Ο "Νέος Οργανικός Νόμος" που πρόβλεπε ορισμένες παραχωρήσεις υπέρ των Χριστιανών, όπως τον διορισμό Χριστιανού γενικού διοικητή- δημόσιες υπηρεσίες στελεχωμένες κατά τα 2/3 από Χριστιανούς υπαλλήλους- συγκρότηση ενός είδους τοπικής βουλής μετά από εκλογές- αναδιοργάνωση της χωροφυλακής κλπ, γρήγορα ξεχάστηκε.

Η Διάσκεψη των Παρισίων του 1869, έκλεισε το θέμα της επαναστατημένης Κρήτης, με την αποδοχή στην ουσία, των τουρκικών θέσεων.

Κατά την διάρκεια του Ρωσο-τουρκικού Πολέμου (1877-1878) οι Κρητικοί εξεγέρθηκαν και πάλι τον Ιανουάριο του 1878, σ' ολόκληρο το νησί. Με την μεσολάβηση όμως του Άγγλου πρόξενου στα Χανιά, έγινε ανακωχή τον Μάιο.  Και τον Οκτώβριο του 1878 υπογράφτηκε η "Σύμβαση της Χαλέπας", σε εκτέλεση του άρθρου 25 της Συνθήκης του Βερολίνου του 1878. Αυτή υποχρέωνε την τουρκία να θέσει σε εφαρμογή τον "Νέο Οργανικό Νόμο" του 1868 με ορισμένες βελτιώσεις, που εξασφάλιζαν στην Κρήτη καθεστώς  ημιαυτονομίας. Πρόβλεπε και την συγκρότηση ενός είδους βουλής με περιορισμένες, όμως, αρμοδιότητες. Σ` αυτή τη βουλή τα 49 από τα 70 μέλη της, θα ήταν Χριστιανοί.

Η Σύμβαση επικυρώθηκε με φιρμάνι, ίσχυσε μέχρι το 1889, αλλά την παραβίαζαν συνέχεια οι τούρκοι. Παράλληλα προκαλούσαν τριβές, διενέξεις και αναρχία, για να αποδίδουν στη συνέχεια την ευθύνη της μη εφαρμογής της Σύμβασης στους Χριστιανούς και να δικαιολογούν τις επεμβάσεις,

βιαιότητες και άγριες διώξεις, εναντίον τους.

 Η ελληνική κυβέρνηση του Χαρίλαου Τρικούπη (1832-1896), με διακοίνωση της προς στις Μεγάλες Δυνάμεις, ζητούσε να επέμβουν και να απομακρύνουν από την Κρήτη τα τουρκικά στρατεύματα. Από την πλευρά τους  οι Κρητικοί απευθύνθηκαν, σχετικά, στο Σουλτάνο. Αυτός όμως με νέο φιρμάνι, αντί να εφαρμόσει τη σύμβαση, περιόρισε τα προνόμια των Χριστιανών. Οι Κρητικοί εξαγριώθηκαν και δεν έλαβαν μέρος στις εκλογές για την ανάδειξη των μελών της "Γενικής Συνέλευσης".

Νέος γενικός διοικητής Κρήτης ανέλαβε ο Τζεβάτ Πασάς με απεριόριστες εξουσίες, που ανέτρεψε το καθεστώς της "Σύμβασης της Χαλέπας". Έτσι οι προϋποθέσεις για νέα εξέγερση των Κρητικών, είχαν ήδη υπάρξει.

Το 1895 τοποθετείται στη θέση του γενικού διοικητή Κρήτης ο Χριστιανός ελληνικής καταγωγής, Αλέξανδρος Καραθεοδωρής Πασάς (7).

Οι Χριστιανοί τον εμπιστεύθηκαν και επιδίωξαν συνεργασία μαζί του. Αντίθετα οι τούρκοι κάτοικοι, προσπάθησαν με κάθε τρόπο να παρεμποδίσουν το έργο του. Και επιδόθηκαν σε βιαιότητες, δολοφονίες και καταστροφές. Τον Σεπτέμβριο του 1895 οι Χριστιανοί συγκροτούν την "Μεταπολιτευτική Επιτροπή" υπό τον Μανούσο Κούνδουρο (8), για την διεκδίκηση των προνομίων τους, που γρήγορα εξελίχθηκε σε "Επαναστατική Συνέλευση". Ο Καραθεοδωρής Πασάς παραιτείται. Τον διαδέχεται ο Τουρχάν Πασάς, που με την ανάληψη των καθηκόντων του και σε ένδειξη καλής θέλησης, χορηγεί αμνηστία. Οι τούρκοι εξαγριώνονται και συνεχίζουν τις βιαιότητες και τις καταστροφές με μεγαλύτερη μανία.

Home

Βιβλιοθήκη

Δημοσιεύματα

Σύνδεσμοι